Polski ZŁOTY

Od płachty płótna do karty płatniczej

 Są środkiem do zrobienia wymarzonych zakupów. Pracujemy, by je mieć. Szukamy sposobów, jak zdobyć ich więcej. Początkowo były wyrazem snobizmu władców, którzy dążyli do posiadania własnych monet. Z czasem stały się najlepszym środkiem płatniczym i nieodzownym elementem systemu ekonomicznego w każdym kraju. Dziś wypierane są przez karty płatnicze i e-usługi. Oto fascynująca historia polskiego systemu walutowego w pigułce.

Czym jest pieniądz? To środek wymiany płatniczej pomiędzy sprzedającym a kupującym.  Dawniej były nim zwierzęta hodowlane, skóry, sól, mięso, narzędzia czy broń. Pierwsze monety dotarły na ziemie polskie wraz ze szlakiem bursztynowym o wiele wcześniej zanim powstało państwo Polskie. To rozwój kupiectwa wymusił zmiany. Z rzadko występujących kruszców (np. złota) zaczęto wyrabiać monety. Miały dwie zalety: były mniejsze i ułatwiały rozliczenia.

Od monet wykonanych z kruszców niedaleko było do tych z mniej szlachetnych metali.  Najczęściej monety bili królowie.  Umieszczali na nich swoje godła, wizerunki oraz pieczęcie. Stanowiły symbol ich bogactwa i władzy.

Przez stulecia burzliwej historii Polski, w obiegu jednocześnie używano różnych monet. Pierwszą polską monetą były denary Mieszka II.  Utrzymywały się przez wieki, z czasem traciły na wartości. Już za Bolesława Krzywoustego wybito w Polsce pierwsze tzw. brakteaty, czyli niskowartościowe monety, tłoczone jednostronnie na cienkich blaszkach. Na początku XII wieku w obiegu znalazły się floreny, nazywane też pierwszym polskim dukatem. To właśnie moneta posłużyła niegdyś królowi Władysławowi przezywanego Łokietkiem, do zjednoczenia państwa. Emitowany przez niego denar zawierał na rewersie orła Królestwa Polskiego (późniejszy symbol Polski), na awersie hełm. Król Kazimierz Wielki z kolei wprowadził grosze i miedziane denary, czyli puły. Po erze grosza nastąpił czas złotego. W przypadku XVI wiecznego Gdańska bito aż pięć rodzajów monet. Wraz z rozwojem techniki doszło do powstania pieniądza w formie papierowej, czyli popularnych banknotów. Na początku banknoty miały swoje odzwierciedlenie w deponowanym u bankiera kruszcu. Z czasem stały się symbolicznym środkiem płatności.

Jednak najbardziej prestiżowym symbolem władzy i dostatku były książęce dukaty, w Polsce zwane: „czerwonymi złotymi”. Bito je od XVI do XIX wieku. Najcenniejszą i największą była ta produkowana za czasów Zygmunta II Wazy. Do czasów obecnych zachowały się jej trzy egzemplarze. Na początku 2008 roku jeden z nich został sprzedany na aukcji w Nowym Jorku za 1 380 000 dolarów!

Z XVII wieku pochodzi do dziś używane w Polsce powiedzenie, na określenie czegoś zabawnego: „dobry żart, tynfa wart”. Co oznacza zagadkowy „tynf”? Nazwa pochodzi od nazwiska zarządcy królewskiej mennicy, Andrzeja Tynfa. Zasłynął on pomysłem zaniżania rzeczywistej wartości monet poprzez dodawanie do kruszca mniej szlachetnego metalu. Były one często bite w pośpiechu i zawierały błędy. Z czasem zaczęto nazywać je „tynfami”. Wkrótce stały się symbolem żartu, a określenie to weszło do potocznego języka.

Równe sto lat temu Polska odzyskała niepodległość. Był to też ważny moment w dziejach systemu monetarnego. Przez 123 lata niewoli w każdym z trzech zaborów posługiwano się innym systemem płatniczym. Należało kwestie te uregulować. Wtedy też pojawił się do dziś używany w Polsce złoty. Początkowo obowiązywała marka polska, która z czasem ulegała hiperinflacji. W 1923 roku Polacy za zakupy płacili banknotami o nominale … 10-milonowym. Wprawdzie zarabiali krocie, ale krocie te wydawali na podstawowe produkty, a ceny z dnia na dzień szybowały w górę. Dopiero reforma spowodowała stabilizację, a do obiegu trafił obowiązujący do dziś polski złoty.

W polskiej historii wielokrotnie stosowano denominację, czyli obniżenie nominalnej wartości pieniądza. Ostatnia miała miejsce w 1995 roku, w wyniku czego Polacy przestali być milionerami. Dziś równowartość ówczesnego miliona złotych to po prostu sto złotych.

Pod koniec lat 50-tych XX wieku powstał w Stanach Zjednoczonych pierwszy system kart płatniczych. Początek historii systemu płatniczego to płachta płótna. Obecnie posługujemy się płachtą…. w postaci małego kartonika karty kredytowej. Dziś bez karty płatniczej życia nie wyobraża sobie większość Polaków. Na polskim rynku znajduje się ich 37,7 mln (W Polsce mieszka ok. 37,9 mln Polaków).

Opracowanie:

Joanna Jakubiak

Rysunki

Amalka Malinowska

This is a unique website which will require a more modern browser to work!

Please upgrade today!